Kısa Çalışma Ödeneği – 2018

kısa çalışma ödeneği

Kısa çalışma; genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerinin geçici olarak önemli ölçüde azaltması veya işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durdurması hallerinde işçilerin ve işverenlerin zor duruma düşmelerinin önüne geçmek amacıyla getirilmiş bir uygulamadır. Kısa çalışma dönemlerinde gerekli şartları sağlayan işçilere İşsizlik Sigortası Fonundan kısa çalışma ödeneği ödenir. Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği Hakkında Yönetmelik‘te 09.11.2018 tarihinde önemli değişikler yapılmıştır. Bu yazımızda 09.11.2018 tarihinde yapılan değişikliklere göre kısa çalışma uygulaması ve kısa çalışma ödeneği ile ilgili merak edilen tüm sorulara cevap verilecektir.

Hangi Durumlarda Kısa Çalışma Uygulamasına Gidilebilir?

Genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerle kısa çalışma uygulamasına gidilebilir. Ancak genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel durumlardan ileri gelen zorlayıcı sebeplerin varlığı, işçi ve işveren sendikaları konfederasyonlarının iddia etmesi ya da bu yönde kuvvetli emarenin bulunması halinde Türkiye İş Kurumu Yönetim Kurulunca karara bağlanır. Türkiye İş Kurumu Yönetim Kurulunun kararı olmadan genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel durumlardan ileri gelen zorlayıcı sebepler nedeniyle kısa çalışma talep edilemez. Deprem, yangın, su baskını, heyelan, salgın hastalık, seferberlik gibi zorlayıcı nedenlere dayanan kısa çalışma taleplerinde ise böyle bir karar aranmaz.

Kısa çalışma uygulamasına; işyerinde uygulanan çalışma süresinin, işyerinin tamamında veya bir bölümünde geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılması veya süreklilik koşulu aranmaksızın en az dört hafta süreyle faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulması talepleriyle gidilebilir.

Çalışma Sürelerinin Azaltılması Şeklinde Kısa Çalışma Nasıl Uygulanır?

Kısa çalışma işyerinin bir bölümünde veya tamamında çalışma sürelerinin geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılması şeklinde gerçekleşebilir. Örneğin haftalık 45 saat çalışma yapılan bir işyerinde kısa çalışma uygulamasına gidilebilmesi için çalışma sürelerinin en fazla 30 saat olarak planlanması gerekir. 30 saatin üzerinde çalışma yapılmak istenmesi durumunda kısa çalışma ödeneğinden yararlanılamaz. Kısa çalışmanın günlük, haftalık veya aylık çalışma süresi içerisinde yapılacağı zaman aralığı işyerinin gelenekleri ve işin niteliği dikkate alınarak işverence belirlenir.

Çalışma sürelerinin azaltılması uygulamasının geçici nitelikte olması gerekir. Çalışma sürelerinin kalıcı bir şekilde azaltılması durumunda işçiler açısından çalışma koşullarında esaslı değişiklik söz konusu olur.

Faaliyetin Kısmen veya Tamamen Durdurulması Şeklindeki Kısa Çalışma Nasıl Uygulanır?

Kısa çalışma işyeri faaliyetinin en az dört haftalık bir süre için durdurulması şeklinde gerçekleşebilir. Dört haftalık süre kesintisiz olabileceği gibi aralıklı olarak da kullanılabilir. Faaliyetin durdurulması işyerinin tamamında veya bir bölümünde gerçekleşebilir. İşyeri faaliyetinin dört haftalık bir süreden daha az durdurulması durumunda kısa çalışma ödeneğinden yararlanılamaz.

Kısa Çalışma Ne Kadarlık Bir Süre İçin Uygulanır?

Bir işyerinde yapılacak kısa çalışma üç aydan fazla olamaz. Ancak kısa çalışma ödeneğinin süresini altı aya kadar uzatmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir. Bu kapsamda 2008, 2009 ve 2010 yıllarında uygulanan kısa çalışmada üç aylık süre altı ay olarak uygulanmıştır.

Kısa Çalışma Yaptırmak İçin İşçinin Onayı Alınması Gerekli midir?

Kısa çalışma kararı işveren tarafından alınır. Mevzuatımızda işçilerin onayının alınmasına ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır.

Kısa Çalışma Başvurusu Nasıl Yapılır?

İşyerinde kısa çalışma uygulamasına gitmeyi düşünen işveren gerekli şartları sağlıyorsa Çalışma ve İş Kurumu İl veya İlçe Müdürlüklerine ve varsa toplu iş sözleşmesi tarafı işçi sendikasına yazılı bildirimde bulunur. İşveren bildiriminde;

  • Genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz ile zorlayıcı sebeplerin işyerine etkilerini ve zorlayıcı sebebin ne olduğunu belirtmek,
  • İşyerinin unvanını, adresini, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı işçi sendikasını, işyeri İŞKUR numarasını ve sosyal güvenlik işyeri sicil numarasını belirtmek,
  • Manyetik ve yazılı ortamda Kurumca belirlenen formatta hazırlanan kısa çalışma yaptırılacak işçilere ilişkin bilgileri içeren listeyi Kurum birimine teslim etmek,

zorundadır.

İşverenin kısa çalışma talebi, öncelikle Çalışma ve İş Kurumu İl veya İlçe Müdürlükleri tarafından sebep ve şekil yönünden değerlendirilir. Daha sonra sebep ve şekil yönünden uygun bulunan talepler, iş müfettişlerince uygunluk tespiti yapılması amacıyla, Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının ilgili birimine ivedilikle gönderilir. Rehberlik ve Teftiş Başkanlığının ilgili birimi de uygunluk tespiti sonucunu, işverene bildirilmesi için, ilgili Çalışma ve İş Kurumu İl veya İlçe Müdürlüklerine gönderir.

Uygunluk tespiti tamamlandıktan sonra, kısa çalışma uygulanacak işçi listesinin değiştirilmesine ve/veya işyerinde uygulanan kısa çalışma süresinin arttırılmasına yönelik işveren talepleri, yeni başvuru olarak değerlendirilir.

Kısa Çalışma Başvurusu Olumlu Sonuçlanan İşverenin Yapması Gerekenler Nelerdir?

İşveren durumu, işyerinde işçilerin görebileceği bir yerde ilan eder ve varsa toplu iş sözleşmesine taraf işçi sendikasına bildirir. İlan yoluyla işçilere duyuru yapılamadığı durumlarda, kısa çalışmaya tabi işçilere yazılı bildirim yapılır.

Kısa çalışma yaptıran işveren, işçilerin çalışma sürelerine ilişkin kayıtları doğru bir şekilde tutmak zorundadır. İşveren istenilmesi halinde söz konusu kayıtları ibraz etmekle yükümlüdür.

Kısa Çalışma Talebi Reddedilen İşveren İtirazı Hangi Mahkemeye Yapar?

12.10.2017 tarihinden önce İş Mahkemelerine açılan davalar görevsizlik nedeniyle reddediliyordu.[1] Ancak 12.10.2017 tarihli 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanununa göre Türkiye İş Kurumunun taraf olduğu iş ve sosyal güvenlik mevzuatından kaynaklanan uyuşmazlıkların çözüm yeri İş Mahkemeleridir. Dolayısıyla kısa çalışma talebi reddedilen işverenlerin İş Mahkemelerine başvurması gerekmektedir.

Kısa Çalışma Uygulamasının Erken Sona Ermesi Durumunda İşveren Ne Yapılmalıdır?

İşveren ilan ettiği süreden önce kısa çalışma uygulamasına son vererek normal faaliyetine başlamaya karar verirse, durumu altı işgünü önce Çalışma ve İş Kurumu İl veya İlçe Müdürlüğüne, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı işçi sendikasına ve işçilere yazılı olarak bildirmek zorundadır. Söz konusu bildirimde belirtilen tarih itibariyle kısa çalışma sona erer. Bildirimin geç yapılmasından dolayı işçilere fazla ödeme yapılırsa fazla ödenen tutar yasal faiziyle birlikte işverenden tahsil edilir. 

Kısa Çalışma Dönemi İşçinin Kıdeminden Sayılır mı?

Kısa çalışma süresi hem kıdem ve ihbar tazminatlarında hem de yıllık ücretli izne hak kazanmada çalışılmış gibi değerlendirilerek işçinin kıdemine eklenmelidir. [2]

Kısa Çalışma Ödeneğinden Kimler Yararlanabilir?

Kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilmek için öncelikle işverenin yapmış olduğu kısa çalışma talebi uygun bulunmalıdır. Kısa çalışma talebi uygun bulunsa bile tüm işçiler kısa çalışma ödeneği alamaz. Kısa çalışma ödeneği alınabilmesi için işçi; kısa çalışmanın başladığı tarihten önceki son 120 gün içinde kesintisiz çalışmış olmalı ve son üç yıl için en az 600 gün süreyle işsizlik sigortası primi ödemiş olmalıdır.

Kısa Çalışma Ödeneği Ne Kadardır?

Kısa çalışma ödeneğinin günlük miktarı, işçinin son 12 aylık ortalama brüt kazancının %60’ıdır. Ancak bu tutar asgari ücretin günlük tutarının %150’sinden fazla olamaz. Bu kapsamda 2018 yılı için ödenecek günlük kısa çalışma ödeneğinin alt ve üst sınırları aşağıdaki gibidir: (2018 yılı günlük asgari ücret 67,65 TL’dir.)

Kısa Çalışma Ödeneği En Az67,65 x %60 = 40,59 TL (Damga vergisi hariç)
Kısa Çalışma Ödeneği En Fazla67,65 x %150= 101,47 TL (Damga vergisi hariç)

Örnek 1: Son 12 aylık ortalama günlük brüt kazancı 100 TL olan bir işçinin alacağı günlük kısa çalışma ödeneği (100 x %60 = 60) damga vergisi hariç 60 TL’dir.

Örnek 2: Son 12 aylık ortalama günlük brüt kazancı 200 TL olan bir işçinin alacağı günlük kısa çalışma ödeneği (200 x %60 =120) damga vergisi hariç 101,47 TL’dir. (120 TL kısa çalışma ödeneğinin üst sınırını geçtiği için işçilere üst sınır olan 101,47 TL ödeme yapılır.)

**İşyerinde çalışma süresinin azaltılması durumunda kısa çalışma ödeneği, işyerinde uygulanan haftalık çalışma süresini tamamlayacak şekilde, çalışılmayan süreler için aylık olarak hesaplanır. Örneğin kısa çalışma kapsamında ayda 15 gün çalışma yapılması durumunda işçilere geri kalan 15 gün için kısa çalışma ödeneği ödenir.

Kısa çalışma yapan işçinin çalışılmayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günlerine ilişkin ücret ve kısa çalışma ödeneği miktarı, kısa çalışma yapılan süreyle orantılı olarak işveren ve Türkiye İş Kurumu tarafından ödenir.

Kısa Çalışma Ödeneğinden Hangi Kesintiler Yapılır?

Kısa çalışma ödeneğinden sadece damga vergisi kesilir.

Kısa Çalışma Ödeneği Ne Zaman Ödenir?

İşyerinde işçiyi bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması durumunda zorlayıcı sebepler dolayısıyla çalışamayan veya çalıştırılmayan işçiye işveren tarafından bu bekleme süresi içinde bir haftaya kadar her gün için yarım ücret ödenir. Bu nedenle zorlayıcı sebeplerle kısa çalışma yapılması halinde, kısa çalışma ödeneği bu bir haftalık süreden sonra ödenmeye başlar.

Kısa Çalışma Ödeneği Ne Kadarlık Bir Süre İçin Ödenir?

Kısa çalışma ödeneği, uygunluk tespitinde belirtilen süreyi aşmamak kaydıyla fiilen gerçekleşen kısa çalışma süresi üzerinden verilir.

Kısa Çalışma Süresince İşçinin Sigorta Primleri Yatırılır mı?

Kısa çalışma süresinde işveren işçinin sigorta primlerini ödemez. İşçinin genel sağlık sigortası primi İşsizlik Sigortası Fonu tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna aktarılır.

Kısa çalışma, çalışma sürelerinin azaltılması şeklinde uygulanıyorsa çalıştıkları dönem için işçilerin sigorta primleri ödenir. 

Kısa Çalışma Ödeneği Haczedilebilir mi?

İş Kanununa göre işçi ücretlerinin en fazla dörtte biri haczedilebilir. Ancak kısa çalışma ödeneği ücret kapsamında değerlendirilmediği için nafaka borçları dışında haciz veya başkasına devir veya temlik edilemez.

Kısa Çalışma Ödeneğinden Yararlanan İşçi İşten Ayrılırsa İşsizlik Ödeneği Alabilir mi?

Kısa çalışma ödeneğinden yararlanan bir işçi, ödenek aldıktan sonra işsizlik ödeneğine tekrar hak kazanmadan işsiz kalırsa, kısa çalışma ödeneği aldığı süre düşüldükten sonra, daha önce hak ettiği işsizlik ödeneği süresini doldurana kadar işsizlik ödeneği alabilir. Örneğin 180 gün işsizlik ödeneğine hak kazanan bir işçi 60 gün kısa çalışma ödeneği almış ve sonrasında işsizlik ödeneğine hak kazanmadan işsiz kalmışsa geri kalan 120 gün için işsizlik ödeneği alabilir.

İşsizlik Sigortası Kanununa göre kısa çalışma ödeneğinin işsizlik ödeneğinden mahsup edilip edilmeyeceğini belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Bu kapsamda 2008, 2009 ve 2010 yıllarında uygulanan kısa çalışmada, kısa çalışma ödeneği olarak yapılan ödemelerin, başlangıçta belirlenen işsizlik ödeneği süresinden düşülmeyeceği kararlaştırılmıştır. 

Fazla Ödenen Kısa Çalışma Ödeneği Kimden Tahsil Edilir?

İşverenin kusurundan kaynaklanan fazla ödemeler yasal faiziyle birlikte işverenden, işçinin kusurundan kaynaklanan fazla ödemeler ise yasal faizi ile birlikte işçiden tahsil edilir.

Kısa Çalışma Ödeneği Hangi Hallerde Durdurulur?

Kısa çalışma uygulaması devam eden işyerlerinde yapılan inceleme sırasında işverenin ödenek alan işçilerin çalışma süreleri ile ilgili hatalı bilgi ve belge verdiğinin tespit edilmesi ve iş müfettişinin yazılı talebi halinde hakkında hatalı bilgi verilen işçi sayısı da dikkate alınarak kısa çalışma ödeneği durdurulur.

Kısa Çalışma Ödeneği Hangi Hallerde Kesilir?

Kısa çalışma ödeneği alan işçilerin başka bir işe girmesi, yaşlılık aylığı almaya başlaması, silahaltına alınması, kanundan doğan çalışma ödevi nedeniyle işten ayrılması hallerinde kısa çalışma ödeneği kesilir.

Kısa Çalışma Ödeneği Alan İşçinin Geçici İş Göremezlik Ödeneğine Hak Kazanması Halinde Ödenek Ödenmeye Devam Eder mi?

Kısa çalışma ödeneği alan bir işçi aynı zamanda geçici iş göremezlik ödeneğine hak kazanırsa, geçici iş göremezlik ödeneğine konu olan sağlık raporunun başladığı tarih itibariyle ödenek kesilir.

Kısa Çalışma Döneminde İşçi Ücret Farkını İşverenden Talep Edebilir mi?

Kısa çalışma ödeneği alan işçiler ödeneğin miktarının kanunla sınırlandırılmış olması nedeniyle  gelir kaybına uğramakta ve bir ücret farkı ortaya çıkmaktadır. Ancak işçilerin söz konusu farkı işverenden talep etmeleri mümkün değildir. 

[1] Yargıtay 7. H.D. 14.04.2015 gün, 2015/5634 E, 2015/7109 K. (www.legalbank.net)

[2] Yargıtay 9. H.D. 14.07.2011 gün, 2010/50993 E, 2011/27305 (www.legalbank.net)

Yazar: Onur Koçak

Konu ile ilgili sorularınızı yorum olarak yazabilirsiniz.

Onur Koçak diger yazıları →

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir